Dzisiaj chciałbym przedstawić wam fundamentalne pojęcie w długich formach improwizacji: Bity. Zrozumienie, czym są i jak funkcjonują, pozwala urozmaicić historię, świadomie budować napięcie i spojrzeć na spektakl z zupełnie nowej perspektywy.

Gdy pierwszy raz się z nimi spotkałem, otworzyły mi oczy na to, jak naprawdę działają długie formy. Ten wpis to ogólne wprowadzenie do tematu.

Nota terminologiczna: Dlaczego „Bity”? Scenki te nazywam „bitami” dla wygody. Nazwa ta jest spolszczeniem angielskiego terminu „beats” (jak uderzenia, rytm), którym na zachodzie określa się poszczególne sceny lub jednostki akcji w długiej formie.

Trzy Główne Rodzaje Bitów (Filary Historii)

Chociaż rodzajów bitów jest wiele, każda długa forma opiera się na trzech głównych filarach. Cała reszta (bity tematyczne, komentujące) to dodatki i wariacje na ich temat.

1. BIT OTWIERAJĄCY

To nic innego jak scena (lub seria scen) dostarczająca pierwszych informacji.

• W Armando może to być monolog.
• W Living Room może to być pierwsza rozmowa na przyjęciu.
• W Dekonstrukcji jest to pierwsza, dłuższa scena.

Cel: Dostarczenie jak największej ilości informacji, inspiracji i materiału, z którego „szyjemy” resztę spektaklu. Bit otwierający ustala potencjał dalszej gry – o czym może być ta historia. Na tym etapie można (a nawet trzeba) bardzo dużo namieszać. Nie martwimy się jeszcze o spójność, liczą się wątki.

2. BIT STABILIZUJĄCY

Jeżeli namieszaliśmy w bicie otwierającym, to teraz czas na porządki.

Często po spektaklu impro, mimo że publiczność śmiała się na poszczególnych scenkach, na pytanie: „O czym była ta historia?” pada odpowiedź: „Yyyy… nie wiem”. Dzieje się tak, gdy w spektaklu zabrakło bitów stabilizujących.

Cel: Ustalenie, o czym tak naprawdę jest nasza historia. Bit stabilizujący skupia się na wybraniu jednego wątku lub tematu z chaosu bitu otwierającego i uczynieniu go główną osią spektaklu, która trzyma widza w skupieniu.

3. BIT PODNOSZĄCY STAWKĘ

Jeżeli już wiemy, o czym jest gra (dzięki stabilizacji), możemy podnieść jej stawkę.

Cel: Wznieść główny problem lub temat na wyżyny jego potencjału. To tutaj rozwijamy grę, dokładamy przeszkody, pogłębiamy relacje i budujemy napięcie aż do punktu kulminacyjnego.

Bity Pomocnicze (Narzędzia Urozmaicające)

Gdy mamy już trzy filary, możemy używać bitów pomocniczych, aby urozmaicić historię i nadać jej unikalny rytm.

Bit Tematyczny

To świetny zabieg, używany najczęściej w ramach bitu stabilizującego. Cel: Jeśli w bicie otwierającym pojawiła się masa wątków i nie wiemy, jak je ugryźć, bit tematyczny pozwala świadomie wyłonić z tego „bałaganu” główne tematy przewodnie. Następnie grupa wybiera z nich jeden, który staje się główną osią historii.

Bit Komentujący

W tych bitach możemy komentować główną historię lub temat za pomocą scen pobocznych, często metaforycznych. Cel:Pokazanie głównego tematu w zupełnie innym kontekście, co pogłębia jego zrozumienie.

Przykład:

• Główna historia (Bit Stabilizujący): Ojciec w rodzinie uderzył syna (temat: przemoc, nadużycie siły).
• Bit Komentujący: Scena, w której potężne mocarstwo militarne bez powodu atakuje małe, bezbronne państwo.

Nie mówimy wprost, że to metafora – publiczność sama poczuje związek.

Bieg (ang. Run)

To nie jest „bit” w sensie jednej sceny, ale raczej technika edytowania i budowania rytmu. Cel: Świadome przyśpieszanie tempa spektaklu. Zaczynamy od spokojnego rozpoczęcia kilku scen, a następnie edytujemy je coraz szybciej i dynamiczniej, budując energię aż do punktu kulminacyjnego (czasem kilka scen dzieje się naraz).

Podsumowanie: Bity to mapa, nie kajdanki

Wszystkie powyższe bity nie muszą być pojedynczymi scenami. Mogą to być całe serie scen (np. trzy sceny otwierające, dwie stabilizujące i od razu bieg).

Znajomość bitów daje nam, improwizatorom, jasną informację, gdzie aktualnie znajdujemy się w strukturze spektaklu i co możemy zrobić, aby urozmaicić historię.