Improwizuj Pozytywnie: 24 Złote Zasady Dela Close’a
n Powiązane: Pustka w głowie. Co zrobić, gdy na scenie zapadasz się pod ziemię?
Bardzo często w kontekście improwizacji scenicznej pisze się i mówi o tym, czego nie należy robić. Skupiamy się na zasadach „negatywnych”, np.: „nie blokuj”, „nie obniżaj stawki”, „nie wymiękaj”. Jest to oczywiście zrozumiałe – na początku nauki najłatwiej jest wyeliminować to, co aktywnie zatrzymuje akcję.
Jednocześnie istnieje cały szereg zasad „pozytywnych” – reguł, które proaktywnie sprawiają, że improwizacja na scenie staje się bardziej dynamiczna, wciągająca i interesująca.
Dlatego dzisiaj przedstawiam 24 pozytywne zasady improwizacji, wzięte prosto od legendarnego Dela Close’a – nauczyciela, który ukształtował czołowych amerykańskich komików i improwizatorów (jak Bill Murray, Tina Fey, Amy Poehler czy Chris Farley).
24 Pozytywne Zasady Impro
1. TAK, I…
To fundamentalna zasada improwizacji. „Nie” jest słowem, które wywołuje zatrzymanie akcji w scenie. Czasem daje chwilową satysfakcję aktorowi, ale zabiera zabawę publiczności. „TAK” oznacza akceptację aktualnej rzeczywistości. „I…” oznacza dodanie nowej informacji i nadanie scenie kierunku.
2. ROZWIJAJ AKCJĘ
Przykład: A) Chodź, dorwijmy tych gości! B) Nie, poczekajmy… (ŹLE)
Zamiast tego: A) Chodź, dorwijmy tych gości! B) Racja! Pójdę naokoło i zagrodzę im drogę ucieczki! (DOBRZE)
To jest „Tak, i…” w praktyce. Akceptacja i rozwój.
3. SKONCENTRUJ SIĘ NA RELACJACH
Ludzie i relacje między nimi są ciekawsi niż miejsca i przedmioty. Konflikt to tylko mała część relacji. Prawdziwa akcja i wydarzenia w scenie są rezultatem interakcji międzyludzkich.
4. PODEJMUJ AKTYWNE WYBORY
Gdy masz w scenie dwa różne wybory, które mogą posunąć akcję do przodu, wybierz ten, który jest bardziej fizyczny, bardziej zaangażuje pozostałych improwizatorów lub wymaga największego wysiłku.
„Akcja zaczyna się w momencie przerwania rutyny.” – Keith Johnstone
5. PODĄŻAJ ZA STRACHEM I WYKORZYSTAJ GO
Chodzi o strach sceniczny. Użyj jego energii, aby podnieść stawkę swojego występu. O wiele bardziej interesujące jest obserwowanie bohatera, który stawia czoła swoim obawom, niż takiego, który zaprzecza, że się boi.
6. WSPIERAJ KOLEGÓW I KOLEŻANKI ZE SCENY
Sprawiaj, aby inni improwizatorzy wyglądali dobrze. Nieważne, jak głupi wydaje się ich wybór. Postawa „To świetny pomysł, pozwól, że ci pomogę” sprawia, że druga osoba wygląda dobrze, a przez to ty również wyglądasz dobrze.
7. IDŹ ZA SWOIM PIERWSZYM SKOJARZENIEM
To najbardziej autentyczna oferta. Wahanie, cenzurowanie i analizowanie zabija spontaniczność i spowalnia akcję w scenie.
8. ZASADA TRÓJEK
Wszystko, co jest ważne w scenie (gest, fraza, przedmiot), powinno zostać wspomniane lub pokazane dokładnie trzy razy. Pierwsze pojawienie się to sugestia (zauważenie oferty). Drugie to potwierdzenie (wiemy, że to ważne). Trzecie to fakt(ustabilizowanie i wykorzystanie oferty, często w nowym kontekście).
9. BĄDŹ SPECYFICZNY I PRECYZYJNY
„Sprawdź tam!” – ŹLE „Sprawdź na kanapie, pod tą niebieską poduszką w paski!” – DOBRZE
Zamiast: „Hej, koleżanko, podaj mi to”, powiedz: „Aniu, podaj mi ten czerwony segregator z górnej półki”.
10. DOSTRZEGAJ, SŁYSZ I UŻYWAJ WSZYSTKIEGO
Coś, o czym wielu improwizatorów (w tym ja) często zapomina. Wszystko, co jest wypowiedziane lub pojawia się na scenie, jest dostrzegane przez publiczność. Kiedy improwizatorzy coś ignorują, publiczność to widzi i czuje się oszukana.
11. ZACZYNAJ W ŚRODKU AKCJI (IN MEDIAS RES)
To również jest aktywny wybór (punkt 4). Rób na scenie coś ważnego, zamiast wchodzić i zastanawiać się, co robić. Lepiej zacząć od mycia okien na 80. piętrze, niż od „Cześć, co słychać?”.
12. SKONCENTRUJ SIĘ NA DETALACH
Detale przedmiotów, twarzy, gestów są bardziej interesujące niż ogólniki. „Uwielbiam twój kapelusz” będzie mniej interesujące niż „Uwielbiam ten mały, brązowy frędzel przy twoim kowbojskim kapeluszu”.
13. NAZYWAJ OCZYWISTOŚCI (SŁOŃ W POKOJU)
Jeżeli wskażesz na scenie oczywisty fakt, którego nikt inny nie śmie nazwać (np. „Panie prezesie, jesteśmy w pokoju od godziny i nikt nie wspomniał, że ma pan na głowie hełm strażacki”), publiczność to nagrodzi.
14. BĄDŹ GOTÓW SIĘ ZBŁAŹNIĆ
„Jeżeli nie jesteś gotowy, aby się zbłaźnić w trakcie występu, to nigdy nie osiągniesz mistrzostwa jako improwizator.” – Del Close
15. NIE WYMYŚLAJ, PAMIĘTAJ
Dużo łatwiej jest „pamiętać” sytuację, niż wymyślać ją na poczekaniu. Rzeczywistość jest zawsze dziwniejsza niż fikcja. Zamiast zastanawiać się „co by tu zrobić?”, przypomnij sobie, co ostatnio przeżyłeś i wykorzystaj prawdziwe emocje i wspomnienia.
16. POZWÓL IDEOM FORMOWAĆ SIĘ WRAZ Z ROZWOJEM SCENY
Nie wchodź do sceny improwizowanej z całym, gotowym scenariuszem w głowie. Daj czas, aby zaistniały nowe pomysły. Nie panikuj, gdy sprawy nie idą po Twojej myśli.
17. NAUCZ SIĘ ROZWIJAĆ WZORZEC
Bądź w gotowości, aby rozpoznać i rozwinąć wzorzec (pattern) powstały w trakcie konwersacji lub akcji. To fundament „Gry w Scenie” (patrz punkt 19).
18. CISZA TWORZY NAPIĘCIE
Improwizacja na scenie to nie improwizacja w radiu. Nie musicie przegadywać scenek. Akcja i cisza mówią o wiele głośniej. Daj publiczności czas, aby zbudowała własne oczekiwania.
19. GRAJ W GRĘ W TRAKCIE SCENY
Gra (The GAME) to wzorzec zachowania, który, gdy zostanie odkryty, jest powtarzany z coraz większą intensywnością. Pozwala postaciom stać się bardziej naturalnymi i rozwijać ich charakter. Publiczność uwielbia być wciągana w Grę.
20. BIERZ ODPOWIEDZIALNOŚĆ ZA SWOJE AKCJE
Jeśli to był twój pomysł lub twoja pomyłka, bądź za to odpowiedzialny. Nie staraj się obwiniać innych. Nie proponuj czegoś, z czego później się wycofasz.
21. NIE WIESZ JAK ZAKOŃCZYĆ? ZATOCZ KOŁO.
Kiedy scena wraca do punktu wyjścia (postać powtarza gest lub frazę z początku), cykl jest kompletny. Publiczność rozpozna to nawiązanie i uzna takie zakończenie za satysfakcjonujące.
22. TRZYMAJ COŚ W UKRYCIU
„To szczera prawda… i to naprawdę wszystko, co o nim wiem, poruczniku”. Pozwól publiczności myśleć, że wiesz więcej, niż mówisz. To buduje głębię postaci i zaciekawienie.
23. EDYTUJ PRZED PUNKTEM KULMINACYJNYM
Jest to powiązane z trzymaniem czegoś w ukryciu. Edycja (zakończenie) sceny tuż przed punktem kulminacyjnym podtrzymuje zainteresowanie i pozostawia publiczność z niedosytem (w pozytywnym sensie). Przeciąganie sceny prowadzi do spadku energii.
24. ZAWSZE JESTEŚ NA SCENIE
Nawet jeśli nie grasz aktualnie w konkretnej scenie, ale stoisz z boku, bądź w gotowości. Bądź częścią tła, wspieraj scenę dźwiękiem, albo bądź gotów wejść, gdy tylko będziesz potrzebny. Jesteś częścią występu przez cały czas.
Traktuj te zasady jak drogowskazy, a nie jak kajdanki. Wybierz jedną lub dwie i skup się na nich na następnej próbie lub występie. Powodzenia!
Czytaj też:
- Koniec z 'gadającymi głowami’: 3 sposoby, by przestać plotkować na scenie
- Schematy Blokowania: 19 sposobów, w jakie nieświadomie niszczysz swoją scenę
- Więcej niż 'Tak, i…’: 4 praktyczne wymiary akceptowania ofert
Powiązane tematy: Impro 101: Jak mądrze dawać sobie prawo do błędów
Badania i źródła
- Close, D., Kim, A. & Halpern, C. (1994). Truth in Comedy: The Manual of Improvisation. Meriwether Publishing.
- Johnstone, K. (1979). Impro: Improvisation and the Theatre. Methuen Drama.
Powiązane: Pustka w głowie. Co zrobić, gdy na scenie zapadasz się pod ziemię?
Michał Mącznik
Prowadzę warsztaty od 2007 roku, praktyczną improwizację od 2009 — wtedy w Polsce nie było od kogo się jej nauczyć, więc uczyłem się na własnych salach. Współautor „Praktycznej Improwizacji". Piszę o statusie, spontaniczności i tym, co naprawdę wynika z badań.
WPI — Warsztaty Praktycznej Improwizacji, Poziom 1
Osiem spotkań w Krakowie, w małej grupie. Praktyka, nie teoria — ćwiczysz na żywo to, o czym czytasz.
Zostały 4 miejsca
★★★★★
„Po trzech spotkaniach przestałam układać zdania w głowie, zanim je powiem.”
Nina · absolwentka WPI P1
Chcesz przećwiczyć to, o czym czytasz, zamiast tylko o tym przeczytać?
Zobacz karty do ćwiczenia
Tych dwóch sekund nie skrócisz czytaniem
Potrzebujesz sali, grupy i kogoś, kto patrzy. Osiem spotkań w Krakowie — od tego zaczyna każdy, kto tu trafia.
Czytaj dalej
7 października, 202616,7 minTL;DR: Szkoła uczy rzeczy potrzebnych, a przy okazji trzech lekcji, które potem utrudniają dorosłym spontaniczność: że błąd to kara, że liczy się wynik, a nie droga, i że ktoś zawsze ocenia. Żadne badanie nie dowodzi, że to szkoła tak ustawiła dorosłych. Są za to dobre dowody na pojedyncze mechanizmy: nagrody, oceny, pochwały i presję. Jest też kilka prostych rzeczy, które rodzic i nauczyciel mogą zmienić od jutra.Szkoła zabija kreatywność. Szkoła [...]
- 5 października, 202616,9 min
Co badania mówią o tym, jak odbiera nas głos: wysokość, tempo, pauzy i przerywanie. Przegląd badań z perspektywy zachowań statusowych.
- 9 września, 202613,1 min
Wracasz z randki i układasz sobie w głowie raport z porażki. Nie zażartowałeś ani razu tak, jak żartujesz przy znajomych. Nie zadałeś tego jednego pytania, które naprawdę cię ciekawiło — poszło bezpieczne „i co robisz zawodowo?”. Historia, którą opowiadasz przy stole tak, że ludzie się śmieją, wyszła w wersji skróconej, żeby nie zająć za dużo czasu. Przez półtorej godziny siedziała tam wersja ciebie ustawiona na „nie zepsuć” — i [...]
- 7 września, 202610,3 min
— Dobra, ale co ja mam z tym zrobić w poniedziałek? To pytanie padło na Impro Labie, w środku wieczoru, po ćwiczeniu, które akurat wyszło wszystkim rewelacyjnie. Sala rozgrzana, ludzie się śmiali, ktoś powiedział, że pierwszy raz od dawna nie sprawdzał w głowie, jak wypada. I wtedy padło to pytanie: co z tym zrobić w poniedziałek rano, przy biurku, bez dwudziestu osób obok i beze mnie, stojącego z boku [...]
- 1 września, 20268,6 min
Znasz to zdanie, którego nie powiedziałeś. Ktoś na spotkaniu rzuca temat, ty masz odpowiedź — dobrą, celną, twoją. I zanim ją wypuścisz, sprawdzasz. Czy na pewno pasuje. Czy nie zabrzmi głupio. Czy ktoś nie pomyśli, że się wymądrzasz. Sprawdzenie trwa dwie sekundy. Po dwóch sekundach rozmowa jest już gdzie indziej. Czterdzieści minut później ktoś inny mówi prawie to samo. Mniej precyzyjnie, ale mówi. Ludzie kiwają głowami, ktoś się śmieje, temat [...]
- 28 sierpnia, 20269,6 min
Przy ADHD paraliż rzadko bierze się z nadmiaru opcji. Zwykle wiesz dokładnie, co masz zrobić — i nie możesz tego uruchomić. To problem z przełączeniem uwagi z myślenia na działanie, nie z podjęciem decyzji. Dlatego rady w stylu „rozbij na mniejsze kroki" i „zrób listę" często pogarszają sprawę: dokładają kolejną rzecz do zainicjowania. Działa co innego — bodziec z zewnątrz zamiast decyzji w środku. Był taki okres w moim [...]
