Odpuść kontrolę i wrzuć na luz. Czego improwizacja uczy o radzeniu sobie ze stresem i perfekcjonizmem?
Znasz ten stan? Budzisz się rano, masz w głowie idealnie ułożony plan dnia. Wiesz, co powiesz na spotkaniu o 10:00, jak sprawnie ogarniesz maile i co ugotujesz na obiad. Czujesz się jak genialny reżyser doskonałego, przewidywalnego filmu.
A potem… o 8:15 wylewasz kawę na czystą koszulę. Na spotkaniu klient zadaje pytanie, na które nie znasz odpowiedzi. W drodze powrotnej utykasz w gigantycznym korku.
Jak reaguje Twoje ciało? Spięty kark, zaciśnięta szczęka i potężna fala frustracji. W Twojej głowie natychmiast odpala się Wewnętrzny Krytyk, który zaczyna swój toksyczny monolog: „Znowu to samo! Zawsze musisz coś zepsuć. Dlaczego nie przewidziałeś tego korka? Wyszłaś na idiotkę na tym spotkaniu”.
Próbujemy kontrolować wszystko wokół nas, naiwnie wierząc, że dzięki temu będziemy bezpieczni. Prawda jest jednak brutalna: im mocniej trzymasz kierownicę, tym bardziej bolą Cię ręce na każdym wyboju.
A co, gdyby dało się żyć z dużo większym luzem? Bez presji bycia nieomylnym? Odpowiedzi na te pytania nie znajdziesz w kolejnym podręczniku zarządzania czasem. Znajdziesz ją… na scenie teatru improwizowanego.
Iluzja kontroli vs. Potęga Odpuszczania
Większość naszego codziennego stresu nie bierze się z samych problemów. Bierze się z naszej niezgody na rzeczywistość.
Tracimy gigantyczne ilości energii na kłócenie się z faktami. Wkurzamy się na deszcz, że pada. Irytujemy się na szefa, że znowu zmienił zdanie. Walczymy z czymś, co już się wydarzyło.
W improwizacji scenicznej aktorzy nie mają scenariusza. Nie wiedzą, co za sekundę powie ich partner. Gdyby próbowali na siłę przepchnąć swój własny, wymyślony w kuluarach plan – scena by natychmiast umarła. Dlatego fundamentem impro jest zasada „Tak, i…” (czyli radykalna zgoda na rzeczywistość).
Odpuszczanie kontroli nie oznacza poddania się ani bierności! Oznacza po prostu powiedzenie „TAK” temu, co się właśnie wydarzyło, i zaprzestanie z tym jałowej walki.
- Korek na drodze? TAK, stoję w korku. Nie mam na to wpływu. I… co mogę z tym teraz zrobić? Może posłucham tego podcastu, na który od tygodnia nie miałem czasu? Kiedy przestajesz szarpać się z losem, odzyskujesz elastyczność i władzę nad swoimi reakcjami.
Pułapka perfekcjonizmu i prawo do błędu
Dlaczego tak bardzo boimy się nieprzewidywalnych sytuacji? Bo panicznie nienawidzimy popełniać błędów.
Od szkoły podstawowej uczono nas, że za złą odpowiedź jest jedynka i czerwony długopis. Czy faktycznie szkoła zabija spontaniczność? Przejrzałem badania w osobnym tekście. Jako dorośli wchodzimy w tryb perfekcjonistów – zakładamy ciężką zbroję „Eksperta”, żeby nikt, nigdy nie przyłapał nas na niewiedzy lub potknięciu. Ta zbroja potwornie wyczerpuje.
W impro uczymy się czegoś absolutnie wyzwalającego: celebrowania błędów.
Kiedy aktor na scenie potknie się, przekręci słowo albo pomyli imię partnera, nie kuli się w sobie i nie przeprasza. Rozkłada szeroko ręce, uśmiecha się od ucha do ucha i krzyczy do widowni: „TeeReee!„ (nazywamy to Cyrkowym Ukłonem).
Wyobraź sobie, o ile lżejsze byłoby Twoje życie, gdybyś dał/a sobie wreszcie prawo do bycia nieidealnym. Powiedziałeś głupotę na spotkaniu? Zapomniałeś załącznika w mailu? Trudno. Zrób w głowie wielkie TeeReee!, wybacz to sobie w ułamku sekundy i graj dalej.
Ludzie i tak nie ufają chodzącym, bezbłędnym robotom. Ufają i lgną do tych, którzy mają do siebie dystans i potrafią śmiać się z własnych potknięć.
Chcesz przećwiczyć to, o czym czytasz, zamiast tylko o tym przeczytać?
Zobacz karty do ćwiczenia
Uciszanie wewnętrznych dialogów (Moc „Tu i Teraz”)
Nasz brak luzu to bardzo często efekt uboczny zjawiska, które nazywamy overthinkingiem. W trakcie rozmowy z bliską osobą często wcale jej nie słuchasz – w głowie wciąż analizujesz to, co powiedziałeś wczoraj, albo martwisz się tym, co zrobisz jutro. Twój umysł bez przerwy mieli własne scenariusze.
Improwizacja to najszybsza siłownia dla uważności (mindfulness). Kiedy jesteś na scenie i nie masz scenariusza, nie możesz uciec do własnej głowy. Twój mózg jest zmuszony wejść w tryb radykalnej obecności (Uptime). Musisz słuchać każdego oddechu i słowa swojego partnera, obserwować przestrzeń, być w 100% „Tu i Teraz”.
Jak przenieść to do życia? Kiedy czujesz, że zalewa Cię stres i gonitwa myśli (a przed wystąpieniem dochodzi do tego trema), zrób dwie rzeczy:
- Zrób pauzę. Nie reaguj od razu z automatu. Odczekaj 3 sekundy.
- Wyjdź z głowy do ciała. Zwróć uwagę na jeden fizyczny detal wokół siebie. Jakiego koloru są oczy Twojego rozmówcy? Jaki dźwięk dobiega zza okna?
To drobne przekierowanie uwagi z wewnątrz (z głowy) na zewnątrz fizjologicznie uspokaja układ nerwowy i ucisza krzyczącego Wewnętrznego Cenzora.
🚀 Odzyskaj luz w swoim życiu (Zaczynamy 30 kwietnia!)
Wiedza z psychologii czy z tego artykułu jest świetna, ale ma jeden haczyk – nasz mózg uczy się radzenia sobie ze stresem i błędem nie poprzez czytanie o nich, ale poprzez ich fizyczne doświadczanie. Żeby nauczyć się luzu, Twój układ nerwowy musi poczuć „bezpieczny dyskomfort” w praktyce.
Dlatego stworzyłem miejsce, w którym dokładnie to trenujemy. Bez oceny, bez korporacyjnej spiny i z ogromną dawką śmiechu.
Jeśli masz dość perfekcjonizmu, ciągłego kontrolowania wszystkiego i chcesz wreszcie obudzić w sobie autentyczną, pewną siebie spontaniczność – zapraszam Cię na Warsztaty Praktycznej Improwizacji (WPI) – Poziom 1.
Nie musisz być śmieszny. Nie musisz być aktorem. Wystarczy, że przyjdziesz dokładnie taki, jaki jesteś – z całym swoim bagażem, stresem i obawami. Na tej sali zmienimy Twoje błędy w Twoją największą siłę.
Najbliższa edycja WPI Poziom 1 startuje już 30 kwietnia (8 czwartków)!
Jako, że chciałbym zapełnić ostatnie miejsca. To dla czytelników i czytelniczek bloga mam dwa kody rabatowe które można podać w koszyku:
Kod: WIECEJ-LUZU
kod obniży cenę warsztatów o 200 zł (również w pakiecie z Zachowaniami Statusowymi)
👉 Sprawdź szczegóły i zarezerwuj swoje miejsce.
Zdejmij zbroję. Odpuść kontrolę. Zobacz, jak fajnie jest czasem po prostu zaimprowizować. Do zobaczenia na sali!
Badania i źródła
- Hayes, S.C., Luoma, J.B., Bond, F.W., Masuda, A. & Lillis, J. (2006). Acceptance and commitment therapy: Model, processes and outcomes. Behaviour Research and Therapy, 44(1), 1–25. https://doi.org/10.1016/j.brat.2005.06.006
- Kashdan, T.B. & Rottenberg, J. (2010). Psychological flexibility as a fundamental aspect of health. Clinical Psychology Review, 30(7), 865–878. https://doi.org/10.1016/j.cpr.2010.03.001
Michał Mącznik
Prowadzę warsztaty od 2007 roku, praktyczną improwizację od 2009 — wtedy w Polsce nie było od kogo się jej nauczyć, więc uczyłem się na własnych salach. Współautor „Praktycznej Improwizacji". Piszę o statusie, spontaniczności i tym, co naprawdę wynika z badań.
WPI — Warsztaty Praktycznej Improwizacji, Poziom 1
Osiem spotkań w Krakowie, w małej grupie. Praktyka, nie teoria — ćwiczysz na żywo to, o czym czytasz.
Zostały 4 miejsca
★★★★★
„Po trzech spotkaniach przestałam układać zdania w głowie, zanim je powiem.”
Nina · absolwentka WPI P1
Tych dwóch sekund nie skrócisz czytaniem
Potrzebujesz sali, grupy i kogoś, kto patrzy. Osiem spotkań w Krakowie — od tego zaczyna każdy, kto tu trafia.
Czytaj dalej
7 października, 202616,7 minTL;DR: Szkoła uczy rzeczy potrzebnych, a przy okazji trzech lekcji, które potem utrudniają dorosłym spontaniczność: że błąd to kara, że liczy się wynik, a nie droga, i że ktoś zawsze ocenia. Żadne badanie nie dowodzi, że to szkoła tak ustawiła dorosłych. Są za to dobre dowody na pojedyncze mechanizmy: nagrody, oceny, pochwały i presję. Jest też kilka prostych rzeczy, które rodzic i nauczyciel mogą zmienić od jutra.Szkoła zabija kreatywność. Szkoła [...]
- 5 października, 202616,9 min
Co badania mówią o tym, jak odbiera nas głos: wysokość, tempo, pauzy i przerywanie. Przegląd badań z perspektywy zachowań statusowych.
- 9 września, 202613,1 min
Wracasz z randki i układasz sobie w głowie raport z porażki. Nie zażartowałeś ani razu tak, jak żartujesz przy znajomych. Nie zadałeś tego jednego pytania, które naprawdę cię ciekawiło — poszło bezpieczne „i co robisz zawodowo?”. Historia, którą opowiadasz przy stole tak, że ludzie się śmieją, wyszła w wersji skróconej, żeby nie zająć za dużo czasu. Przez półtorej godziny siedziała tam wersja ciebie ustawiona na „nie zepsuć” — i [...]
- 7 września, 202610,3 min
— Dobra, ale co ja mam z tym zrobić w poniedziałek? To pytanie padło na Impro Labie, w środku wieczoru, po ćwiczeniu, które akurat wyszło wszystkim rewelacyjnie. Sala rozgrzana, ludzie się śmiali, ktoś powiedział, że pierwszy raz od dawna nie sprawdzał w głowie, jak wypada. I wtedy padło to pytanie: co z tym zrobić w poniedziałek rano, przy biurku, bez dwudziestu osób obok i beze mnie, stojącego z boku [...]
- 1 września, 20268,6 min
Znasz to zdanie, którego nie powiedziałeś. Ktoś na spotkaniu rzuca temat, ty masz odpowiedź — dobrą, celną, twoją. I zanim ją wypuścisz, sprawdzasz. Czy na pewno pasuje. Czy nie zabrzmi głupio. Czy ktoś nie pomyśli, że się wymądrzasz. Sprawdzenie trwa dwie sekundy. Po dwóch sekundach rozmowa jest już gdzie indziej. Czterdzieści minut później ktoś inny mówi prawie to samo. Mniej precyzyjnie, ale mówi. Ludzie kiwają głowami, ktoś się śmieje, temat [...]
- 28 sierpnia, 20269,6 min
Przy ADHD paraliż rzadko bierze się z nadmiaru opcji. Zwykle wiesz dokładnie, co masz zrobić — i nie możesz tego uruchomić. To problem z przełączeniem uwagi z myślenia na działanie, nie z podjęciem decyzji. Dlatego rady w stylu „rozbij na mniejsze kroki" i „zrób listę" często pogarszają sprawę: dokładają kolejną rzecz do zainicjowania. Działa co innego — bodziec z zewnątrz zamiast decyzji w środku. Był taki okres w moim [...]
